“Als het niet lukt tussen PS en N-VA is Vivaldi mogelijk”

in de pers

“Als het niet lukt tussen PS en N-VA is…

Belang van Limburg – Liliana Casagrande en Timmie van Diepen 

Wordt Egbert Lachaert straks de nieuwe voorzitter van Open Vld? De man die in november nog eigenhandig de paars-groene dromen van de partijtop dwarsboomde, sluit vandaag een Vivaldi-coalitie zonder N-VA niet langer uit. “De crisis in de Wetstraat is nu zodanig diep dat je niet meer op basis van een kleurenpalet dingen kunt uitsluiten.” 

Jump, staat in koeien van letters op de fiets waarop Egbert Lachaert voor onze foto poseert. En of hij de jump waagt. Nadat zijn naam maandenlang over de lippen ging als opvolger van Gwendolyn Rutten, maakte de fractieleider van de liberalen in de Kamer een dikke week geleden officieel bekend dat hij kandidaat is om de nieuwe voorzitter te worden van Open Vld. Meteen is Lachaert ook de grootste concurrent van Bart Tommelein en de verzamelde partijtop. 

Dat de Oost-Vlaming uit Merelbeke een gevaarlijke outsider is, weten ze bij de liberalen sinds november maar al te goed. Het was Lachaert die met succes het verzet leidde tegen Ruttens paars-groene demarrage. Van een coalitie met haar als premier kwam uiteindelijk niks in huis. 

Dat de interne strijd bij de liberalen op straat wordt gevoerd, is geen toeval. De koers van de partij wordt openlijk in vraag gesteld, ook door Lachaert verderop in dit gesprek. Terwijl we aan de praat zijn, klinken door de speakers van het koffiebarretje in de buurt van het federale parlement de violen van de Theme Song van Band of Brothers, maar van een blauwe broederband lijkt op dit moment weinig sprake bij Open Vld. 

U probeerde zeven jaar geleden al eens voorzitter te worden. Toen strandde u op 40 procent en won Rutten. Waarom zou het nu wel lukken? 

“Zeven jaar geleden was ik nog helemaal onbekend. Nu zit ik al zes jaar in het parlement, heb ik Patrick Dewael opgevolgd als fractieleider. Ik merk dat ik mogelijk wel het juiste profiel heb om veel leden te charmeren. Enerzijds ben ik nog een redelijk nieuw gezicht, anderzijds heb ik toch al ervaring. Na wat er het laatste jaar in de Wetstraat gebeurd is, zijn alle politieke partijen enorm aan zichzelf aan het twijfelen. Ze hebben nood aan een nieuw figuur die de basisprincipes opnieuw duidelijk kan aflijnen en een nieuw elan kan creëren. Ik voel dat als ik de afdelingen afloop veel mensen naar mij kijken om dat te doen ( glimlacht).” 

Waarom hebt u zo lang gewacht om zich kandidaat te stellen? 

“Ik had gehoopt dat de regeringsvorming verder zou staan, om de verwarring tussen de formatie en verkiezingen te vermijden. Ten tweede wilde ik ook zeker zijn dat ik voldoende steun had. De tweede keer wil je toch niet minder halen. In januari ben ik veel afdelingen afgegaan en daar heb ik verschrikkelijk veel steun gevoeld. Daar werd openlijk opgeroepen dat ik het moest doen.” 

U wordt beschouwd als de grote uitdager van de huidige partijtop… 

“( pikt in) Dat is een foute inschatting. Zeven jaar geleden heb ik zo campagne gevoerd, maar toen was ik een totaal onbekend OCMW-raadslid. Vandaag gaat dat totaal niet op. In mijn team zullen ook parlementsleden zitten, misschien ook enkele partijkopstukken die zich de komende weken zullen outen.” 

De huidige toppers – mensen zoals Rutten, Somers en Dewael – steunden wel de paars-groene demarrage die u heeft gekelderd. Er zat misschien zelfs een premierschap in voor uw partij. Dat heeft u gedwarsboomd. 

“Ik vind dat Gwendolyn het zeven jaar lang goed gedaan heeft als partijvoorzitter. We hebben ook een goed contact, maar we hadden een strategisch meningsverschil. En ja, we hadden misschien de premier kunnen leveren, maar om meerdere redenen is dat niet gelukt. Er was intern geen consensus, maar er was ook een probleem in de zetelaantallen. Ik weet niet of CD&V het zag zitten en ik weet ook niet of er bij MR een draagvlak was om op dat moment naar paars-groen te gaan.” 

U heeft geen persoonlijk probleem met Rutten? 

“Totaal niet. Ik heb heel veel respect voor haar. Ik vind Gwendolyn een heel intelligente vrouw en een goede politica. Ze gaat nu door een moeilijke periode, maar ik ben er zeker van dat ze nog terugkomt.” 

Achter de schermen was te horen dat Rutten en co zich met die paars-groene demarrage wilden distantiëren van N-VA. De 

twee partijen leken te veel op elkaar de afgelopen jaren, zo luidde de analyse. U deelt die niet? 

“Het klopt dat op een bepaald moment een aantal mensen de analyse hebben gemaakt dat we meer het verschil moesten maken met N-VA. Ik begrijp dat een stukje. Op een aantal thema’s kan je dat doen, bijvoorbeeld qua taalgebruik. Kijk naar de brand in het asielcentrum in Bilzen. Wat Somers daar zei, dat is onze lijn. Maar je mag in dat proces je eigen kernwaarden niet overboord gooien omdat je het verschil wil maken. Dan weet niemand nog voor wat je staat. Door snel naar een paars-groen verhaal te gaan, leek het alsof we onze kernwaarden overboord gooiden. Daar is discussie ontstaan. We moeten daar voorzichtig in zijn.” 

Open Vld lijkt nu intern overhoop te liggen. Zelfs de procedure om de voorzittersverkiezingen uit te schrijven leidt tot gekibbel binnen het partijbestuur. 

“Eigenlijk was het de bedoeling om afgelopen maandag die procedure in gang te zetten, maar er was wat bezorgdheid over de interferentie met de onderhandelingen over de nieuwe regering. Niemand wil dat Open Vld gedurende twee maanden niet aanspreekbaar is voor andere partijen. Maar ik denk dat het perfect mogelijk is om afspraken te maken tussen Bart Tommelein en mijzelf. Wij bellen bijna elke dag. Ik was verrast dat er nu wordt gezegd dat de sfeer tussen ons onder het vriespunt zou zitten.” 

Ongetwijfeld zal de voorzitterswissel zijn invloed hebben op de onderhandelingen, dat weet u ook. 

“Het gevaar is dat één van de kandidaten die echt kans maakt heel straffe statements zou beginnen doen over de regeringsvorming. Als er deuren worden gesloten, maak je het heel moeilijk voor onze huidige onderhandelaars Gwendolyn Rutten en Alexander De Croo om met enig gezag aan tafel te zitten. Maar ik denk dat Bart Tommelein noch ikzelf op dit moment deuren willen sluiten.” 

Ook niet voor paars-groen of Vivaldi? U heeft nagenoeg in uw eentje die piste in november afgeschoten. U noemde de nota- Magnette imbuvable. 

“Het is geen geheim dat ik het moeilijk had met de paars-groene variant in november. Binnen de partij bestond daar een strategisch meningsverschil over tussen een aantal mensen. De nota’s van Magnette waren voor ons als Kamerfractie onaanvaardbaar. Maar dat is voorbij, want die variant van toen is vandaag niet meer mogelijk. Door de uitsluiting van Emir Kir bij de PS kun je geen 76 zetels meer samenbrengen rond paars-groen. Die optie bestaat dus niet meer.” 

Waarom was u eigenlijk zo tegen die nota-Magnette gekant? 

“Het was een catalogus met wenslijsten die heel veel geld zouden kosten. Extra sociale uitgaven, maar tegelijkertijd ook tegemoetkomingen naar ons in de vorm van lastenverlagingen. Dat kon budgettair nooit kloppen. Het grote risico was dat men dat ging oplossen met nieuwe belastingen. Een groot deel van onze partij, ook ikzelf, had daar schrik van. Maar dat verhaal is van de baan. Ofwel wordt er nu een entente gevonden tussen PS en N-VA en als dat niet zou lukken zijn er andere opties mogelijk zoals Vivaldi. Maar de basis zal nooit meer de nota-Magnette zijn. Dat zal iets anders, meer centrum, zijn. Dat is toch een ander verhaal dan het paars-groene.” 

U sluit een Vivaldi-coalitie dus niet uit? 

“Ik taxeer alles op zijn inhoud. De crisis in de Wetstraat is nu zodanig diep dat je niet meer op basis van een kleurenpalet dingen kunt uitsluiten. Dat zou onverantwoord zijn. Maar als wij in regering stappen, kunnen we het niet maken om diegenen die werken en ondernemen in Vlaanderen opnieuw zwaar te belasten. Dat is het enige.” 

Er is een gat van straks 12 miljard euro. Er zal dan wel heel zwaar bespaard moeten worden. 

“Als je op korte termijn naar een evenwicht wil gaan, is dat inderdaad een heel zware oefening. Je kan het ook geleidelijker aanpakken. Maar ik denk eerlijk gezegd dat als je in ons land ooit nog naar een begrotingsevenwicht wil gaan, je het over de verschillende overheden heen moet bekijken. De federale overheid as such is daar bijna niet meer toe in staat, omdat je daar met de kerntaken van de overheid zit: sociale zekerheid, justitie, politie. Alleen van het federale kan het niet meer komen. Dat betekent ook dat je moet durven spreken over een staatshervorming in 2024. Voor mij moet de insteek zijn dat de gezamenlijke overheden 5 procent minder moeten kosten. Als je in 2024 een nieuwe staatshervorming maakt, mag het niet meer over symboliek gaan, maar over efficiëntie. Je merkt in Vlaanderen dat er wel nog vet op de soep zit.” 

U zult dan wel uw Franstalige liberale vrienden van de MR moeten meekrijgen. Zij willen niet weten van een staatshervorming. 

“Ze waren daar een tijdje heel categoriek over, maar ik denk dat die deur nu niet meer gesloten is zolang het vanuit een liberale insteek gebeurt. Wij liberalen zijn geen romantische nationalisten. Het moet niet Vlaams of Belgisch zijn, het moet gewoon efficiënter werken. Georges-Louis Bouchez ( MR-voorzitter, nvdr) houdt enorm aan België. De vrees leeft dat een nieuwe staatshervorming gelijkstaat aan het een uitkleden van het land. Maar ik denk dat je het anders moet bekijken. Zonder staatshervorming zal dit land niet opnieuw kunnen functioneren. Als je naar een klimaattop in Madrid moet met vier ministers, terwijl niemand kan trancheren, dan maak je je toch belachelijk? Aan de andere kant gaat het grote conflict tussen Vlaanderen en Wallonië vooral over de arbeidsmarkt. Daar zou je wel kunnen praten over verder regionaliseren. Maar ook over het kiessysteem moeten we nadenken.” 

Wat stelt u voor? 

“Als er na zes maanden regeringsonderhandelingen geen oplossing is, moet je naar een default option. Waarom niet in de grondwet inschrijven dat op dat moment de partijen die in de regionale regeringen zitten verplicht zijn verantwoordelijkheid te nemen op het federale niveau? Dat is een beetje het Zwitserse systeem en dat zou ook voor België kunnen werken. Mensen begrijpen niet dat we eeuwig in lopende zaken kunnen blijven. We moeten een kiessysteem hebben dat ergens een oplossing voorziet in geval van blokkering. Als je dat niet voorziet, gaat op den duur de enige uitweg zijn dat men zegt dat het land moet splitsen. Dat is ook niet evident. We zitten in Brussel samen vast. Twintig procent van onze welvaart maken we samen in onze hoofdstad. Het land splitsen is niet gedaan van vandaag op morgen, dat zal een politieke crisis van jaren veroorzaken. Dus wij hebben – als niet-nationalisten – de verantwoordelijkheid oplossingen te bedenken.” 

Door u zo fel tegen paars-groen te keren, stuurde u wel aan op een regering met N-VA. Gelooft u er na acht maanden nog in dat PS en N-VA samen een coalitie willen vormen? 

“Er is een kans dat het wel lukt, we mogen dat niet onderschatten. De programma’s liggen ver uit elkaar, maar voor de stabiliteit van het land is het echt wel wenselijk dat het zou lukken. Want wat gaat de uitslag in 2024 anders geven met zulke grote oppositie in één taalgroep, waarbij niet alleen de grootste, maar ook de tweede grootste wordt uitgesloten?” 

Stel dat PS en N-VA zich vinden en een Rode Duivel-coalitie op de been brengen met sp.a, MR en CD&V, dan is Open Vld mathematisch niet meer nodig. De oppositie dreigt. 

“Dat is een mogelijkheid. Oppositie is ook geen vies woord. Het is niet iets dat ik per se nastreef, maar je moet natuurlijk iets kunnen betekenen in de meerderheid. Als dat niet zo is, blijf je er beter uit.” 

Bij N-VA lijken ze op u te zitten wachten. Heeft u veel contact met die partij? 

“Nee, ik blok dat bewust af. Een partij kan geen regeringsonderhandelingen voeren als er parallelle circuits ontstaan. Maar ik voel wel aan dat de verstandhouding tussen de partijen verstoord is op dit moment. Ik zou willen oproepen dat de sereniteit terugkeert. Ik zou het stom vinden dat men met Open Vld niet meer wil praten omdat er op een bepaald moment persoonlijke conflicten zijn geweest. We moeten dat opzijzetten.” 

Door de aanslepende gesprekken tussen PS en N-VA kan de blokkering van het land wel tot in het oneindige worden doorgedreven. Dat komt vooral N-VA niet slecht uit. 

“Ja, maar dat gaat niet gebeuren. Op een bepaald moment zal iemand de conclusie moeten trekken of het lukt of niet. Alleen mag je die conclusie ook niet te gemakkelijk trekken, want dan zet je de PS in een enorme zetel. Terwijl die partij ook eens moet kiezen: als een regering met N-VA op een bepaald moment niet kan, moeten ze beseffen dat ze naar ons toe wel zware compromissen moeten maken.” 

Zoals? 

“Mensen die onze economie ondersteunen mogen niet gestraft worden. We mogen geen pestbelastingen invoeren. Ten tweede moet er een inspanning gebeuren op het vlak van justitie en veiligheid. Als we in iets geld moeten investeren, is het dat.” 

U schoof economie, veiligheid en integratie en migratie naar voor als belangrijkste thema’s voor de hernieuwde Open Vld. Zit dat niet heel erg in het vaarwater van N-VA? 

“N-VA heeft op een bepaald moment ons programma geknipt en geplakt. Dat mogen we niet opnieuw laten gebeuren. Wat we nodig hebben, is een duidelijk DNA met een aantal thema’s waar we automatisch mee worden geïdentificeerd. De kern waarom mensen lid worden van onze partij is het sociaal-economische liberale verhaal. Als je postelectorale studies bekijkt, zie je dat dit imago toch opnieuw voor een stuk aan ons plakt na de Zweedse jaren. Dat mogen we niet verloren laten gaan. Met een nieuwe partijleiding die dat belichaamt, kan je die thema’s echt wel terug claimen. Bovendien is de N-VA au fond een andere partij dan wij. Artikel 1 van haar statuten is nog altijd een onafhankelijk Vlaanderen. Op sommige momenten weegt dat door op de sociaal-economische agenda. Zij zijn uit de regering gestapt voor een migratiepact dat niet bindend is, dat de hele sfeer rond migratie heeft opgefokt. Bij ons heb je de garantie dat dit niet zal gebeuren.” 

Maar de thema’s lijken wel verdacht veel op die van N-VA. Hoe kan u zich onderscheiden? 

“De invulling is anders. Ik vind die thema’s belangrijk om over te praten, omdat mensen daar mee bezig zijn. Omdat ze van traditionele politici geen antwoorden horen, stemmen ze extreem. Wij moeten ons eigen liberale verhaal vertellen, met een positief verhaal over integratie en migratie. Dat moet geen hard verhaal zijn. Iemand met een kleurtje die elke dag zijn best doet en werkt, is iemand van ons. Wij moeten voor die mensen opkomen, ze kansen geven, discriminatie bestrijden. Maar wat mensen niet aanvaarden is dat zij heel hun leven gewerkt hebben, terwijl anderen in een sociaal systeem kunnen blijven hangen zonder geactiveerd te worden.” 

U bent een uitgesproken donkerblauwe liberaal. Vreest u niet dat de meer progressieve, ethische flank van de partij vervreemd zal raken? 

“Ik ga Team Egbert binnenkort uitbreiden. Ook met mensen die in november wel achter paars-groen stonden. Ik probeer op die manier duidelijk te maken dat ik een voorzitter wil zijn voor iedereen. De ethische dossiers zitten ook in ons DNA, maar de vraag is waar mensen het eerst aan denken als ze Open Vld horen. Ik denk niet dat we de verkiezingen in 2024 zullen winnen door de link te leggen met de ethische thema’s. Ik denk dat men van ons een aantal andere zaken wil horen, en die liggen eerder op het sociaal-economische vlak. Dat is iets dat je consistent, jarenlang moet volhouden, zodat mensen tegen de verkiezingen heel goed weten waar de partij voor staat. Dat zal de enige manier zijn om de partij te doen overleven.” 

Hoeveel kans denkt u dat u zelf maakt op het voorzitterschap? Dat u uit de grootste liberale provincie komt speelt in uw voordeel. 

“Ergens speelt dat natuurlijk mee. In Oost-Vlaanderen hebben we het meeste leden, een 15.000-tal, tegenover 12.000 in West- Vlaanderen en Vlaams-Brabant, een 10.000-tal in Antwerpen en 9.000 in Limburg.” 

Speelt ook in uw voordeel: in West-Vlaanderen, de provincie van Tommelein, krijgt u de hulp van Vincent Van Quickenborne. 

“Vincent is de eerste die mij naar voor heeft geschoven heeft, maar ons team is natuurlijk breder. Hij belichaamt ook het ondernemersvriendelijke liberalisme. Dat economisch liberaal discours leeft in West-Vlaanderen harder dan in andere provincies.” 

Wat schiet er voor Tommelein nog over? 

“Ik veronderstel dat Bart ook wel een stuk van West-Vlaanderen zal innemen. Maar Vlaams-Brabant is ook belangrijk en in Limburg moet ik een inspanning doen qua bekendheid. Specifiek voor Limburg ga ik een tour doen, op café gaan, afdelingen spreken. Ik moet het terrein daar nog iets beter leren kennen.” 

Als we de optelsom maken, mogen we dan zeggen dat u meer kans lijkt te maken dan Tommelein? 

“Bart staat qua naambekendheid verder dan ik. Hij is minister en staatssecretaris geweest, ik ben nog altijd een nieuwer gezicht. Dat mag je niet onderschatten. Maar het is waar: ik heb een reële kans. Maar ik wil heel voorzichtig zijn. De campagne zal normaal gezien nog acht weken duren. Er kan nog van alles gebeuren.” 

TeamEgbert

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *